Οικογένεια & Σύνδρομο Ελληνικής Πολυκατοικίας: Το Τρίπατο της Ευτυχίας
7 Νοεμβρίου 2018
Μεγαλώνοντας σε μια ελληνική οικογένεια, αλλά και ως ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια που προσεγγίζει τους θεραπευόμενους μέσα από τη συστημική προσέγγιση (τη μελέτη του ατόμου ως μέρος ενός συστήματος), ακούω πολύ συχνά τις φράσεις: «Είμαστε μια πολύ δεμένη οικογένεια» ή «Έχουμε εξαιρετική σχέση μεταξύ μας».
Και κάπου εκεί, στο μυαλό μου αρχίζουν να χτυπάνε τα πρώτα καμπανάκια. Η εξιστόρηση συνήθως συνεχίζεται κάπως έτσι:
«Αλλά… από τότε που άρχισα να θέλω να κάνω πράγματα για μένα —να μετακομίσω, να σπουδάσω στο εξωτερικό, να αλλάξω πόλη, να παντρευτώ— οι γονείς μου δεν είναι καθόλου υποστηρικτικοί. Ίσα-ίσσα, νιώθω ότι φταίω κιόλας για κάτι…»
Δυστυχώς, η παραδοσιακή ελληνική οικογένεια είναι συχνά βαθιά συντηρητική και βαθιά ενοχική. Δείχνει εξωτερικά δεμένη, αλλά στο εσωτερικό της υφέρπει η δυσαρέσκεια, ο θυμός, τα απωθημένα και τα συμπλέγματα. Όλα αυτά μένουν επιμελώς καλυμμένα κάτω από την επικάλυψη του «δεσίματος» και τον φόβο μήπως διαρραγούν οι φαινομενικά καλές σχέσεις.
Το Οικογενειακό Τραπέζι και η Ψευδαίσθηση της Αγάπης
Η ελληνική οικογένεια δίνει πάντα το παρόν τα Χριστούγεννα και το Πάσχα. Αν κάνουμε λίγο εικόνα αυτό το τραπέζι, οι περισσότεροι παρευρισκόμενοι έχουν ένα «συννεφάκι» πάνω από το κεφάλι τους. Σκέφτονται αρνητικά πράγματα ο ένας για τον άλλον, τα οποία όμως φοβούνται να εκφράσουν για να μη χαλάσουν οι ισορροπίες και η ομοιόσταση του συστήματος. Έτσι, όλοι είναι εκεί παρόντες από υποχρέωση.
Ναι, το φαγητό ενώνει και το φαγητό είναι αγάπη — αλλά μόνο όταν στο τραπέζι σερβίρεται πρώτα η ειλικρίνεια.
Συχνά ακούω το επιχείρημα: «Ναι, αλλά αν μου συμβεί κάτι, ξέρω ότι θα τρέξει… κατά βάθος με αγαπάει».
Αν αναλύσουμε αυτό το αξιακό σύστημα, προκύπτει το εξής ερώτημα: Η καλή σχέση ορίζεται αποκλειστικά από το αν ο άλλος θα τρέξει όταν πάθεις κάτι κακό; Και αυτό το «κατά βάθος» πόσο βαθιά βρίσκεται πια; Αυτή είναι η ουσία της οικογένειας;
Και αν ανοίξουμε το κεφάλαιο «περιουσία», εκεί είναι που βλέπουμε τα πραγματικά χρώματα (true colors) όλων. Αδέρφια που σκοτώνονται για χρόνια, αποκαλύπτοντας τη βαθιά ελληνική ψυχοπαθολογία της κτητικότητας.
Όταν ο «Κωστάκης» δεν Γίνεται ποτέ «Κώστας»
Η Ελλάδα είναι γεμάτη από «παιδιά» ηλικίας 20 έως 50 ετών, τα οποία συμβιώνουν κυριολεκτικά ή συναισθηματικά σε κάποιο διαμέρισμα της οικογενειακής πολυκατοικίας (το κλασικό «τρίπατο της ευτυχίας»: ο από κάτω, ο από πάνω και οι γονείς). Και οι περισσότεροι ρίχνουν το φταίξιμο στο οικονομικό κομμάτι, κάτι που, μεταξύ μας, τις περισσότερες φορές αποτελεί απλώς μια βολική δικαιολογία.
Σε αυτά τα συστήματα κυριαρχούν τα διπλά μηνύματα (double binds). Για παράδειγμα:
Το διπλό μήνυμα της μητέρας:
Από τη μία πλευρά ρωτάει τον Κωστάκη: «Πότε με το καλό θα παντρευτείς;»
Και από την άλλη πλευρά του λέει: «Πού πας και τις βρίσκεις όλες αυτές τις άχρηστες;»
Ή του λέει: «Εγώ θέλω να σε βοηθήσω, αλλά δεν έχω να σου δώσω χρήματα, πήγαινε να δουλέψεις σκληρά όπως έκανα κι εγώ». Μόνο που ο Κωστάκης είναι ήδη 35 χρονών και εργάζεται. Χρήματα από την οικογένεια υπάρχουν μόνο αν επιλέξει να μείνει στο πατρικό σπίτι, όχι αν αποφασίσει να ανοίξει δικό του. Με αυτόν τον τρόπο, οι γονείς διατηρούν τον ρόλο της εξουσίας και του ελέγχου, και τα παιδιά δεν καταφέρνουν ποτέ να αυτονομηθούν.
Ο Φαύλος Κύκλος της Συναισθηματικής Αναπηρίας
Όταν ο Κωστάκης δεν γίνεται ποτέ Κώστας, οι ρόλοι αντιστρέφονται. Τα παιδιά καλούνται να καλύψουν τα συναισθηματικά κενά των γονιών τους. Οι γονείς μεταθέτουν τη δική τους συναισθηματική αναπηρία και τη φοβική τους στάση απέναντι στη ζωή στα παιδιά τους, διαμορφώνοντας άβουλα και ενοχικά όντα.
Μετά, αναρωτιόμαστε γιατί αυτοί οι ενήλικες είναι:
- Ευθυνόφοβοι και αναβλητικοί
- Χωρίς Αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση
- Χωρίς προσωπικά όρια, παγιδευμένοι μόνιμα στον ρόλο του θύματος.
Το ίδιο το οικογενειακό σύστημα τους έχει εκπαιδεύσει να υποκύπτουν σε συναισθηματικούς εκβιασμούς. Το χειρότερο είναι ότι αυτό το μοτίβο μεταφέρεται αυτούσιο και στη δική τους, νέα οικογένεια. Κάνουν ένα παιδί για να αναπληρώσουν τα δικά τους κενά και να κουκουλώσουν τις προσωπικές τους ελλείψεις, μέχρι το σύστημα να βουλιάξει. Το ίδιο το παιδί τους θα τους αναγκάσει κάποια στιγμή να καταλάβουν ότι δύο άρρωστα κομμάτια δεν μπορούν ποτέ να δημιουργήσουν ένα υγιές σύνολο.
Repeat or Evolve (Επανάληψη ή Εξέλιξη) — γιατί αλλιώς, χανόμαστε.
🎯 Σπάζοντας τα Οικογενειακά Δεσμά
Το να θέσεις όρια στην πατρική σου οικογένεια και να διεκδικήσεις την αυτονομία σου απαιτεί τεράστιο ψυχικό σθένος και καθοδήγηση. Αν νιώθετε ότι πνίγεστε από ενοχές ή ότι ζείτε τη ζωή που σχεδίασαν άλλοι για εσάς, η Ατομική Ψυχοθεραπεία συστημικής κατεύθυνσης προσφέρει τα εργαλεία για να απεγκλωβιστείτε.
Μέσα από τη Συμβουλευτική Γονέων, μαθαίνουμε να μεγαλώνουμε αυτόνομα παιδιά, σπάζοντας τον φαύλο κύκλο της διαγενεαλογικής ψυχοπαθολογίας, ώστε να ζήσουμε επιτέλους τη δική μας, αυθεντική ζωή.